Λίμνες - Η λίμνη των Ιωαννίνων

Εξερευνώvτας έναν υδροβιότοπο
•1. Πριν την επίσκεψη σας στον υγροβιότοπο, συγκεντρώστε στοιχεία σχετικά με τις ανθρώπινες παρεμβάσεις και τις επιπτώσεις τους σ’ αυτόν.
•2. Κατά την επίσκεψ? σας, παρατηρ?στε προσεκτικά την περιοχ? και συγκεντρώστε στοιχεία σχετικά με τη βιοποικιλότητα, τη γεωμορφολογία και τα ιδιαίτερα χα ρακτηριστικά του υγροβιότοπου. Εξηγείστε το ρόλο του υγρότοπου στην ποιότητα των νερών της περιοχ?ς.
•3. Εξετάστε αν υπάρχει πρόβλημα αλάτωσης του εδάφους της περιoχ?ς. Να συσχετίσετε το συμπέρασμά σας με τη γονιμότητα της γης.
•4. Εξετάστε αν υπάρχει πρόβλημα υπερβόσκησης, καθώς και τις πιθανές επιπτώσεις της στη βλάστηση. Διαπιστώνετε σημεία με έντονη διάβρωση;
•5. Αποθανατίστε το τοπίο με τη φωτογραφικ? μηχαν?. Να καταγράψετε όλες τις παρατηρ?σεις σάς στο σημειωματάριο σας.
•6. Προσπαθ?στε να συλλέξετε πληροφορίες από τους γύρω κατοίκους σχετικά με την κατάσταση του υγροβιότοπου πριν από μερικές δεκαετίες. Συγκρίνετέ τη με τη σημεριν? του κατάσταση.
•7. Διερευν?στε τη σχέση μεταξύ του υγροβιότοπου και των επαγγελμάτων, της κοινωνικ?ς ζω?ς και της αναψυχ?ς των ντόπιων κατοίκων. Γίνεται κυν?γι στις περιοχές αυτές;
•8. Μετά την επίσκεψ? σας, αναζητ?στε στοιχεία από την ιστορία (μνημεία, έθιμα και παραδόσεις) και τη λογοτεχνία (μύθοι, θρύλοι, Ποι?ματα, διηγ?ματα) που σχετίζονται με τον υγροβιότοπο που μελετάτε.
•9. Να ετοιμάσετε και να μοιράσετε ένα φυλλάδιο-βιβλιαράκι που να περιγράφει την κατάσταση του υγροβιότοπου στο παρελθόν και στο παρόν. Δώστε έμφαση στα προβλ?ματα που διαπιστώσατε και προτείνετε λύσεις για αυτά.

?ο οικοσύστημα λίμνη
Οι μαθητές σχεδιάζουν το περίγραμμα μιας λίμνης. ?οποθετούν στο σχέδιο όλους τους συντελεστές που τη δομούν, αριθμώντας τους με τη σειρά που τους τοποθετούν. Ο δάσκαλος εξηγεί ότι πρέπει να ακολουθ?σουν μια λογικ? σειρά καθώς τοποθετούν τους συντελεστές δομώντας το οικοσύστημα λίμνη, π.χ. Αβιοτικοί παράγοντες: ενέργεια από τον ?λιο, νερό, βυθός, θρεπτικά συστατικά, κ.ά. Βιοτικοί παράγοντες: Παραγωγοί (φυτοπλαγκτόν, φύκια, ανώτερα φυτά, κ.ά.), Καταναλωτές (ζωοπλαγκτόν, φυτοφάγοι οργανισμοί, σαρκοφάγοι οργανισμοί), Αποικοδομητές (στο βυθό της λίμνης): μύκητες, βακτ?ρια. •
•Όλα τα οικοσυστ?ματα έχουν κάποιους κοινούς συντελεστές όσο διαφορετικά κι αν είναι μεταξύ τους. Αποτελούνται από αβιοτικούς και βιοτικούς παράγοντες. Μια μικρ? λίμνη είναι ένα καλό παράδειγμα για να δομ?σουν οι μαθητές ένα οικοσύστημα, γιατί έχει αναγνωρίσιμα όρια και δείχνει πολύ καλά τις σχέσεις μεταξύ των αβιοτικών και βιοτικών παραγόντων.
•Αβιοτικοί παράγοντες: Αποτελούνται από βασικές ανόργανε ς και οργανικές ενώσεις όπως το νερό, διοξείδιο του άνθρακα, οξυγόνο, θρεπτικά συστατικά, όπως ασβέστιο , και άλατα. Η μεγαλύτερη πηγ? ενέργειας που τροφοδοτεί το οικοσύστημα είναι ο ?λιος.
•Βιοτικοί παράγοντες: Αυτοί είναι:
•- οι παραγωγοί (οργανισμοί που φωτοσυνθέτουν) όπως φυτοπλαγκτόν, επιπλέοντα φυτά, π.χ. νούφαρα, φυτά ριζωμένα στο βυθό, π.χ. φύκια και ανώτερα υδρόβια φυτά.
•- οι καταναλωτές (μη φωτοσυνθετικοί οργανισμοί) όπως ζωοπλαγκτόν (τρέφεται με φυτοπλαγκτόν), φυτοφάγα ψάρια, σαρκοφάγα ψάρια (τρέφονται με φυτοφάγους ? άλλους σαρκοφάγους οργανισμούς), έντομα (στην επιφάνεια της λίμνης), γαρίδες, όστρακα (στο βυθό), βατράχια, κ.ά.
•- οι αποικοδομητές που αποικοδομούν οργανικ? ύλη π.χ. υπολείμματα νεκρών οργανισμών, παίζοντας έτσι έναν πολύ σημαντικό ρόλο στον κύκλο της ύλης. Οι αποικοδομητές είναι μύκητες και βακτ?ρια και τους συναντάμε σε όλη τη λίμνη αλλά η μεγαλύτερη συγκέντρωσ? τους βρίσκεται στην επιφάνεια του βυθού.

Καταγραφ? αβιοτικών στοιχείωνΟι αβιιοτικοί παράγοντες μιας περιοχ?ς παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της ζω?ς στο οικοσύστημα.

Προσπαθ?στε να απαντ?σετε στις παρακάτω ερωτ?σεις: - που οφείλεται η διαφορά στη θερμοκρασία του νερού /του αέρα και του εδάφους που πιθανόν παρατηρείτε; - παρατηρούνται ενδείξεις ευτροφισμού στη λίμνη; - ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την ηλεκτρικ? αγωγιμότητα του νερού;
- ποιοι παράγοντες επηρεάζουν τη διαλυτότητα του οξυγόνου στο νερό;

Ευτροφισμόςimage0015.jpg

?α πουλιά των υγρότοπων (δραστηριότητα)•Εξερευνητικ? επίσκεψη σε υγρότοπο. Οι μαθητές χωρίζονται σε ομάδες 4-5 ατόμων. •Ο δάσκαλος δίνει σε κάθε ομάδα φωτοαντίγραφο του κειμένου και του συγκεντρωτικού πίνακα της επόμενης σελίδας. ?α μέλη των ομάδων μελετούν με προσοχ? το κείμενο και συζητούν τις απορίες τους μεταξύ τους και με το δάσκαλο. •Κατόπιν, χωρίς να κάνουν θόρυβο, προσπαθούν να εντοπίσουν τα πουλιά. Παρατηρούν με προσοχ? το μέγεθος, το χρώμα, το πέταγμα, πώς τρώνε την τροφ? τους, Κ.ά. •Φωτογραφίζουν, ζωγραφίζουν, σκιτσάρουν και συμπληρώνουν το συγκεντρωτικό πίνακα. •Ο δάσκαλος κινεί τη σκέψη, την περιέργεια και τη φαντασία των μαθητών με ερωτ?σεις όπως: «γιατί ζουν πολλά πουλιά στους υγρότοπους;», «γιατί οι υγρότοποι αποτελούν χώρο στάθμευσης των μεταναστευτικών πουλιών;», «έχετε παρατηρ?σει ποια εποχ? έρχονται ορισμένα είδη αποδημητικών πουλιών και πότε φεύγουν (π.χ. πελαργοί, κορμοράνοι, πάπιες, φλαμίvγκo);».
•ΘΕΜΑ ?Α ΓΙΑ Σ?ΖΗ?ΗΣΗ “… Ποιες ανθρώπινες δραστηριότητες ενοχλούν τα πουλιά την εποχ? του ζευγαρώματος και της ωοτοκίας; Ποιες δραστηριότητες μπορεί να καταστρέψουν τα αυγά τους; (Μερικά παραδείγματα: βόσκηση ~ καταστροφ? των αυγών, θόρυβος την εποχ? του ζευγαρώματος ~ τρομάζουν τα πουλιά, αλόγιστο κάψιμο καλαμιώνων και βούρλων ~ καταστροφ? τόπου φωλιάσματος, κυν?γι, αμμοληψία.) ,~ ?ο κυν?γι.

?ι είναι ευτροφισμός
Ο ευτροφισμός παρατηρείται και κάτω από φυσιολογικές συνθ?κες σε έναν υδάτινο αποδέκτη (λίμνες ποτάμια και θάλασσες), όταν εισέρχονται σ’ αυτόν θρεπτικά συστατικά και ιζ?ματα εξαιτίας της διάβρωσης και των κατακρημνίσεων. Ο άνθρωπος όμως επιταχύνει αυτ? τη φυσικ? διαδικασία με το να διοχετεύει οικιακά, γεωργικά και βιομηχανικά απόβλητα (που μπορεί να περιέχουν λιπάσματα, απορρυπαντικά, οργανικές ουσίες, κ.α.) στους υδάτινους αποδέκτες. ?α θρεπτικά συστατικά των υγρών αποβλ?των είναι κυρίως αζωτούχα και φωσφορικά. Ο ευτροφισμός που προκαλείται από αυτ? την υπερτροφοδότηση των νερών με θρεπτικά συστατικά είναι μια δευτερογεν?ς μορφ? ρύπανσης. Προκαλεί υπερβολικ? αύξηση των υδρόβιων φυτικών οργανισμών (φυτοπλαγκτόν, φύκια), που με την αναπνο? n τη διάσπαση των νεκρών κυττάρων τους, ιδιαίτερα τις βραδινές ώρες (που δεν φωτοσυνθέτουν) καταναλώνουν και στερούν το’ οξυγόνο από άλλους οργανισμούς (ψάρια). Κατά συνέπεια, πολλοί υδρόβιοι οργανισμοί εξαφανίζονται και έτσι διαταράσσεται η ισορροπία του υδάτινου οικοσυστ?ματος.

Η βιοσυσσώρευση

image0073.jpg

Ρύπανση των υγρότοπων
•Ο δάσκαλος εξηγεί στους μαθητές το θέμα της ρύπανσης των υγρότοπων. Στη διάρκεια της εισ?γησης μπορεί να δείξει εικόνες και φωτογραφίες και επίσης να προβάλει σχετικές διαφάνειες ? ταινίες. •Οι μαθητές χωρίζονται σε ομάδες 4-5 ατόμων. Ο δάσκαλος ζητάει από τα μέλη των ομάδων α) να σχεδιάσουν τον υγρότοπο της περιοχ?ς τους, β) να καταγράψουν τα είδη των ρύπων που ρυπαίνουν τον υγρότοπο της περιοχ?ς τους (π.χ. σκουπίδια, φυτοφάρμακα, χημικά απόβλητα, κ.ά.), γ) να σχεδιάσουν τις πηγές προέλευσης των ρύπων (π-χ. εργοστάσια, σπίτια, καλλιέργειες), και δ) να προσθέσουν στο σχ?μα τους τον τρόπο με τον οποίο οι ρύποι φτάνουν στον υγρότοπο (π.χ. μέσω ποταμού, νερών της βροχ?ς, απευθείας απόρριψη, κ.ά.). •Ο δάσκαλος κινεί τη σκέψη των μαθητών με ερωτ?σεις όπως: «ποιες από τις ρυπαντικές ουσίες που καταγράψατε φτάνουν στον υγρότοπο εποχιακά και ποιες όλο το χρόνο;», «τι περιέχουν οι ρυπαντικές ουσίες;», «τι επιπτώσεις μπορεί να έχουν στο υγροτοπικό οικοσύστημα;». •?έλος, κάθε ομάδα προτείνει τρόπους για την αντιμετώπιση της ρύπανσης του υγρότοπου της περιοχ?ς. Οι μαθητές συμμετέχουν στην πραγματοποίηση σχετικ?ς περιβαλλοντικ?ς δράσης.
•ΘΕΜΑ?Α ΓΙΑ Σ?ΖΗ?ΗΣΗ •Ρύπανση των υγρότοπων: αίτια και επιπτώσεις.

Password: